Не изгледаат сите меланоми како „грда бенка“. Некои се симетрични, со една боја и помали од 6 мм. Некои се розеви, без никаков пигмент. Други изгледаат како обична брадавичка, сосема безопасна промена. Овие меланоми не ги исполнуваат АБЦДЕ знаците. Затоа секоја нова, растечка или променета бенка на кожата кај возрасен човек треба да се прегледа со дермоскоп, без разлика колку невино изгледа.
Накратко
- АБЦДЕ правилото е корисно, но колку повеќе АБЦДЕ знаци има меланомот, толку е подлабок. Целта е да се открие порано.
- Меланомите помали од 5 мм сочинуваат околу 30% од сите инвазивни меланоми.
- Безбојниот (амеланотичен) меланом изгледа како розев јазол или црвеникава дамка слична на егзема.
- Нодуларниот меланом е најагресивен. Расте околу 4 пати побрзо од најчестиот вид и нема ниту еден АБЦДЕ знак.
- Сигурен знак за тревога е промената: нова лезија која расте и се менува.
Зошто АБЦДЕ правилото не е доволно?
АБЦД правилото е воведено во 1985 година, за општата популација и за здравствените работници. Секоја промена на кожата која покажува асиметрија, нерамни ивици, повеќе бои и дијаметар над 6 мм мора да ја прегледа дерматолог.
Правилото е многу корисно, но има важен недостаток: колку повеќе АБЦД знаци има меланомот, толку е поинвазивен. Ако чекаме да се појават сите знаци, меланомот веќе навлегол подлабоко во кожата и може да се прошири во внатрешните органи, да метастазира и да го загрози животот. Нашата цел е да го откриеме во најраната фаза, ин ситу (стадиум 0), кога е ограничен во површинскиот слој на кожата и прогнозата е најдобра.
Тешките за препознавање меланоми обично се симетрични, со една боја, помали од 6 мм и со правилни ивици. Не исполнуваат ниту еден од АБЦД критериумите.
Мал меланом: помал од 6 мм
Меланомите со дијаметар од 5 мм или помалку се нарекуваат микромеланоми. Не се опфатени со критериумот „Д – дијаметар“, па тоа правило не помага да се забележат. А тие можат да бидат и агресивни: инвазивните микромеланоми сочинуваат околу 30% од сите инвазивни меланоми.
Најмалиот меланом што го имам дијагностицирано при рутинска контрола на бенки беше помал од 3 мм. Со голо око личеше на обична бенка. Не беше сомнителен, бидејќи не исполнуваше ниту еден АБЦДЕ знак. Под дермоскопот, пак, ги имаше сите знаци на развиен меланом: асиметрија на бои и структури и неправилни глобули.
Најмалиот рак на кожа кој некогаш е откриен е микромеланом со дијаметар од само 0,65 мм.*
Никогаш не ја сметајте бенката за безопасна само затоа што е мала.
Безбоен (амеланотичен) меланом
Меланомот не мора да е темен. Амеланотичниот меланом е ретка форма без пигмент:
- може да е испакнат, како сјајна, розева брунка
- може да е сосема рамен, како дамка слична на егзема или обична иритација на кожата
Разликата од безопасните промени е што не дава симптоми и расте со текот на времето. Затоа обрнете внимание на нова, растечка, цврста розева брунка или дамка на кожата кај возрасен човек.
Безбојните варијанти сочинуваат до една третина од нодуларните меланоми. Најтешки се за препознавање и затоа доцна се дијагностицираат.
Нодуларен меланом: најбрз и најагресивен
Нодуларниот меланом е најагресивниот и најсмртоносниот вид. Типично е симетричен, со една боја, сјаен, често сино-црн, па не ги исполнува АБЦДЕ критериумите.
Расте најбрзо од сите видови: околу 0,49 мм месечно, во споредба со околу 0,12 мм месечно кај најчестиот, површински ширечкиот меланом. Затоа сомнителните нодуларни промени мора итно да се отстранат.
За ваквите меланоми помага едноставно правило. Внимавајте на промена која е:
- издигната над кожата,
- цврста на допир, и
- расте.
Меланом маскиран како друга промена
Меланомот е мајстор на маскирање. Може да изгледа како:
- себороична кератоза: најчестата масна „брадавичка“ кај повозрасните
- обична бенка, сите имаме по некоја
- базоцелуларен карцином или друг тип рак на кожа
- хемангиом или друга бенигна васкуларна промена
Кај дерматолозите важи правилото: кога е розово, застани и размисли. Подобро е да се отстрани бенигна промена која личи на меланом, отколку да се пропушти меланом.
Како тогаш да се открие навреме?
Сигурниот знак за тревога не е изгледот, туку промената:
- нова бенка кај возрасен човек
- кожна промена која расте
- кожна промена која се менува во боја, облик или големина
Секоја кожна промена која ги исполнува овие критериуми треба да се провери со дермоскопски преглед. Дермоскопот не е обична лупа. Тој ги покажува структурите во епидермисот и горниот дел на дермисот, додека лупата покажува само што има на површината. Повеќе во Што е дермоскопија?
Едно важно правило за дерматологот е да го прегледа секоја бенка со дермоскоп, не само оние кои изгледаат сомнително или кои пациентот ги посочува. Без разлика дали пациентот има 20 или 200 бенки.
Не чувајте сомнителна бенка „под контрола“ со фотографии од мобилен телефон. Некои меланоми не ги следат правилата и не развиваат АБЦДЕ знаци, иако растат. Ако бенката е сомнителна, следењето го прави дерматолог со дигитална дермоскопија. Ако дерматолог препорачал отстранување, не одложувајте го.
Меланомот е единствениот рак кој можеме да го видиме, затоа немојте да ги затворате очите пред него. Закажете дермоскопски преглед во Дерма Нова. Подетален преглед на сите видови и ризик-фактори има во Меланом: симптоми, видови и ризици.
* Witkowski A. и соработници. Combined Use of Dermoscopy, Reflectance Confocal Microscopy and Ex-Vivo Gene Expression Profiling to Detect a Micro-Melanoma Less Than 1 mm in Diameter. Dermatology Practical & Conceptual, 2023;13(1):e2023055. doi:10.5826/dpc.1301a55
