Ракот на кожа е најчестиот рак кај луѓето: секоја година повеќе луѓе добиваат рак на кожа отколку сите други видови рак заедно. Постојат три главни вида: базоцелуларен карцином (најчест, со најдобра прогноза), планоцелуларен карцином (втор по честота, може да метастазира) и меланом (најредок, но најсмртоносен). Главната причина е УВ зрачењето. Бидејќи ракот на кожа се гледа, тој може да се открие рано, кога е речиси секогаш излечив.
Накратко
- Ракот на кожа е најчестиот рак. Три главни вида: базоцелуларен, планоцелуларен и меланом.
- Околу 90% од немеланомските карциноми и 86% од меланомите се поврзани со УВ зрачење од сонце или солариум.
- Знаци за тревога: нова промена која расте, раничка која не заздравува подолго од месец, сјајно розево јазолче, лушпеста црвена дамка која не поминува, бенка различна од другите.
- Ракот на кожа често се меша со егзема, псоријаза, брадавица или габична инфекција.
- Заштитата од сонце го намалува ризикот за половина. Дермоскопскиот преглед го открива навреме.
Кои видови рак на кожа постојат?
„Рак на кожа“ е општа дијагноза. Вклучува повеќе видови карциноми, кои настануваат од различни клетки на кожата:
- Базоцелуларен карцином (базалиом): Од кои клетки: базални клетки; Колку е чест: најчест; Како најчесто изгледа: сјајно, розеникаво јазолче на лицето, раничка која не заздравува, лузна без повреда; Колку е опасен: речиси не метастазира, но ги разорува околните ткива
- Планоцелуларен карцином: Од кои клетки: плочести клетки; Колку е чест: втор по честота; Како најчесто изгледа: црвена, лушпеста плака или брадавичеста промена на ушите, поглавината, шаките; Колку е опасен: може да метастазира во лимфните јазли
- Меланом: Од кои клетки: меланоцити (пигментни клетки); Колку е чест: најредок, околу 2%; Како најчесто изгледа: нова или променета дамка или бенка; Колку е опасен: причина за 80% од смртните случаи од рак на кожа Повеќе за секој вид:
- Меланом: симптоми, видови и ризици
- Најчестиот рак на кожа: базоцелуларен карцином
- Планоцелуларен карцином, втор најчест рак на кожа
Кои се симптомите на рак на кожа?
Ракот на кожа најчесто не боли и не пречи, па лесно се занемарува. Обрнете внимание на:
- нова промена на кожата која расте или се менува, особено кај возрасни
- раничка која не заздравува подолго од месец дена
- сјајно, розеникаво јазолче, најчесто на лицето, на носот и околу него
- црвена, лушпеста дамка или брадавичеста промена на местата изложени на сонце, која не поминува
- лузна на место каде немало повреда
- бенка која се разликува од другите или која се менува во боја, облик и големина
Ракот на кожа многу често погрешно се смета за егзема, псоријаза, обична брадавица или габична инфекција, и долго се лекува погрешно. Повеќе за тоа во Базалиом кој личи на егзема или бенка.
Што го предизвикува ракот на кожа и кој е под ризик?
УВ зрачењето е главната причина. Околу 90% од немеланомските карциноми и 86% од меланомите се поврзани со изложување на УВ зраци од сонцето или од вештачки извори.
- Повремено, интензивно сончање и изгореници, особено во детството, го зголемуваат ризикот за меланом. Ако сте имале повеќе од пет изгореници, ризикот за меланом е двојно поголем. Солариум пред 35-годишна возраст го зголемува ризикот за 75%.
- Долготрајното, кумулативно изложување на сонце е одговорно за базоцелуларниот и планоцелуларниот карцином. Затоа нивниот ризик расте со возраста, а поголем е кај професиите и хобијата на отворено: земјоделство, градежништво, градинарство, планинарење, рибарење.
- УВ ламбите за гел и акрилни нокти се исто така извор на УВ зраци.
Други ризик-фактори се светлата кожа, многуте бенки, генетиката и ослабениот имунитет. Повеќе за ризиците кај планоцелуларниот карцином има во Актинична кератоза и планоцелуларен карцином.
Бројот на нови случаи расте. Се очекува новите случаи на меланом до 2040 година да се зголемат за 50%, а смртните случаи за 68%. Причините се подолгиот живот, поголемото изложување на сонце, но и подоброто откривање.
Дали ракот на кожа е излечив?
Да, кога ќе се открие навреме:
- Базоцелуларниот карцином се лекува хируршки. Кога е отстранет во целост, можноста да се врати е минимална.
- Планоцелуларниот карцином, кога е откриен рано, може ефикасно да се лекува.
- Меланомот, кога е откриен рано, е излечив во 90% од случаите.
Вниманието не смее да се намалува кај немеланомските карциноми: од планоцелуларен карцином умираат двојно повеќе луѓе отколку од меланом.
Како да се заштитите и навреме да го откриете?
Заштита од сонце. Со редовни „sun smart“ мерки ризикот за рак на кожа се намалува за дури 50%:
- избегнувајте сонце меѓу 11 и 16 часот и почитувајте го правилото на сенката: кога сенката е пократка од вас, побарајте засолниште
- носете облека, шапка со широк обод и очила со УВ заштита
- користете крем со заштитен фактор најмалку СПФ 30 и повторувајте го на секои 2 часа
- никогаш не одете на солариум
Повеќе во Како да се заштитиме од штетните ефекти на сончевите зраци и Колку се штетни солариумите.
Рано откривање:
- самопреглед на целата кожа еднаш месечно
- дермоскопски преглед еднаш годишно, кој мора да ја опфати целата кожа. Ако не се прегледа целата кожа, статистички се пропушта по еден карцином на кожа на секои 50 пациенти и по еден меланом на секои 400.
Вашиот личен ризик можете да го проверите со бесплатната процена на ризик од рак на кожа.
Ракот на кожа е единствениот рак кој можеме да го видиме. Не затворајте очи пред промените на кожата. Закажете дермоскопски преглед во Дерма Нова, Скопје.
