Актиничната кератоза е најчестата предканцероза на кожата: мала, сува, лушпеста дамка на кожа оштетена од сонце. Мал дел од нив преминува во планоцелуларен карцином, вториот најчест рак на кожа, но повеќето планоцелуларни карциноми настануваат токму од актинична кератоза. Затоа овие дамки треба навреме да се лекуваат. За разлика од базоцелуларниот, планоцелуларниот карцином може да метастазира. Откриен рано, се лекува ефикасно.
Накратко
- Актиничната кератоза е предканцероза: сува, лушпеста дамка на кожа оштетена од сонце, која полесно се напипува отколку што се гледа.
- Само 5–10% од актиничните кератози преминуваат во планоцелуларен карцином, но повеќето планоцелуларни карциноми потекнуваат од нив.
- Планоцелуларниот карцином е втор најчест рак на кожа. Почест е кај мажите (3:1), во просек околу 65-годишна возраст.
- Може да метастазира во лимфните јазли, па од него умираат двојно повеќе луѓе отколку од меланом.
- Често се меша со псоријаза, егзема, брадавица или габична инфекција.
Што е актинична кератоза?
Актиничната кератоза е најчестата предканцероза која се јавува на кожа оштетена од сонце. Резултат е на долгогодишно изложување на УВ зраци.
Како изгледа:
- мали, суви, лушпести или крустозни дамки на кожата
- може да се црвени, светло или темно кафеави, бели, розеви, со боја на кожата или комбинација на бои, понекогаш издигнати
- поради грубата површина, полесно се напипуваат отколку што се гледаат
Каде се јавува: на местата изложени на сонце, како лицето, усните, ушите, поглавината, рамениците, вратот, горната страна на шаките и подлактиците. Посебна форма на долната усна се вика актиничен хеилитис.
Дали актиничната кератоза станува рак?
„Предканцероза“ значи дека може да премине во карцином, поточно во планоцелуларен карцином.
- Само 5–10% од актиничните кератози преминуваат во планоцелуларен карцином.
- Но повеќето планоцелуларни карциноми настануваат од претходна актинична кератоза.
Затоа е многу важно актиничните кератози навреме да се лекуваат, за да не преминат во инвазивен рак кој може да биде болен, па и животозагрозувачки поради способноста да метастазира. Заштитете ја кожата, и ако се појават актинични кератози, отстранете ги навреме, по препорака на дерматологот.
Како изгледа планоцелуларниот карцином?
Планоцелуларниот карцином, рак на кожа од плочести клетки, е втор најчест рак на кожа, по базоцелуларниот. Се јавува на местата секогаш изложени на сонце и е резултат на собраните негативни ефекти од сончевите зраци.
Најчест изглед:
- осетлива, црвена, лушпеста плака на кожа изложена на сонце
- брадавичеста промена или задебелена, црвеникава плака која е болно осетлива
- најчести места: ушите и околу нив, усните, поглавината, носот, вратот, очните капаци, прстите и горната страна на шаките
Поретка форма изгледа како влажен, розево-црвен, ерозиран тумор. Поради ширењето по нервите, пациентите понекогаш чувствуваат болка, пецкање или чешање на местото на туморот.
Најраниот стадиум, ин ситу, се вика Боуенова болест. Откриен во оваа фаза, може да се третира и со течен азот. Ако продолжи да расте, станува брадавичеста промена или задебелена, црвеникава плака.
Чест проблем: овие промени многу често погрешно се сметаат за псоријаза, егзема, обична брадавица или габична инфекција и долго се лекуваат погрешно. Дермоскопскиот преглед ја олеснува дијагнозата и овозможува рано и соодветно лекување.
Кој е под ризик?
- Кумулативно изложување на УВ зраци и светла кожа
- Ослабен имунитет: кај луѓето со трансплантирани органи, планоцелуларниот карцином е 65 до 250 пати почест
- изложеност на одредени хемикалии и јонизирачко зрачење
- вирусни инфекции: хуманиот папилома вирус (HPV), типовите 16, 31, 35 и 51, е поврзан со планоцелуларен карцином околу ноктите, во гениталната регија и со брадавичест изглед
- хронични лузни или хронично воспаление на кожата
- одредени генетски нарушувања
Почест е кај мажите, во сооднос 3:1, а просечната возраст на појава е средината на шеесеттите години.
Каква е прогнозата?
Планоцелуларниот карцином има малку полоша прогноза од базоцелуларниот, бидејќи може да метастазира:
- ризикот за метастази е од 0,5 до 15,6%, или повеќе, во зависност од големината, хистолошкиот тип, локацијата на туморот и состојбата на пациентот
- најчесто се шири во околните лимфни јазли, а ретко дава далечни метастази
- од планоцелуларен карцином умираат двојно повеќе луѓе отколку од меланом
- кој еднаш имал планоцелуларен карцином има 30% шанса за нов во наредните 5 години, па редовните контроли се неопходни
Добрата вест: кога е откриен рано, планоцелуларниот карцином се лекува ефикасно.
Како да се заштитите?
- заштитете се од сонце секој ден, не само на плажа. Повеќе во Како да се заштитиме од штетните ефекти на сончевите зраци
- лушпеста, груба дамка која не поминува на лицето, ушите, усните или шаките покажете ја на дерматолог
- ако веќе сте имале актинична кератоза или планоцелуларен карцином, одете на редовни контроли
Повеќе за ракот на кожа од плочести клетки има во Планоцелуларен карцином, втор најчест рак на кожа.
Груба, лушпеста дамка од сонце не е само козметички проблем. Закажете дермоскопски преглед во Дерма Нова.
